સ્કંદમાતા દેવી દુર્ગાનું પાંચમું સ્વરૂપ છે, જેને નવરાત્રિના નવ દિવસ દરમિયાન ભક્તિપૂર્વક પૂજવામાં આવે છે. તેમને કમળ પર બિરાજમાન અને પોતાના પુત્ર “ભગવાન સ્કંદ (કાર્તિકેય)“ને ગોદમાં ધરાવતા દર્શાવવામાં આવે છે, જે તેમના માતૃત્વ સ્વરૂપનું પ્રતિક છે. તેમની ચાર ભુજાઓ અને શાંત, કરુણામય મુખમંડળ માતૃસ્નેહ અને દયાનું પ્રદર્શન કરે છે. તેમનો વાહન સિંહ શક્તિ અને સાહસનું પ્રતિક છે.
ભક્તો મા સ્કંદમાતાની પૂજા કરીને બુદ્ધિ, સમૃદ્ધિ અને જીવનની મુશ્કેલીઓ સામે લડવાની શક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે. તેમની કૃપા ભક્તોને યાદ અપાવે છે કે માતાનો પ્રેમ સર્વોચ્ચ રક્ષા કવચ છે, જે પોતાના સંતાનોને દરેક અનિષ્ટથી બચાવે છે.
સ્કંદમાતા: મા દુર્ગાની પાંચમી શક્તિ
સ્કંદમાતા એ દેવી દુર્ગાના નવ સ્વરૂપોમાંથી પાંચમું સ્વરૂપ છે, જેની પૂજા નવરાત્રિના પાંચમા દિવસે કરવામાં આવે છે. તેમનું નામ તેમના પુત્ર ભગવાન સ્કંદ સાથે સંકળાયેલું છે, જે કાર્તિકેય અથવા યુદ્ધના દેવ તરીકે ઓળખાય છે. “સ્કંદ” નો અર્થ કાર્તિકેય, અને “માતા” નો અર્થ મા છે, તેથી સ્કંદમાતાને માતા તરીકે જોવામાં આવે છે.
સ્કંદમાતાના વિવિધ નામો અને તેમના અર્થ
માતા સ્કંદમાતા કમળના આસન પર બિરાજમાન છે, તેથી તેમને પદ્માસન દેવી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. સ્કંદમાતા વાસ્તવમાં હિમાલયની પુત્રી પાર્વતી છે, જેને મહેશ્વરી અને ગૌરી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તે પર્વત રાજા હિમાલયની પુત્રી હોવાથી તેમને પાર્વતી કહેવામાં આવે છે. ભગવાન મહાદેવ (શિવ)ની પત્ની હોવાને કારણે તેમને મહેશ્વરી કહેવામાં આવે છે. તે જ સમયે, તેમના ગોરા અને તેજસ્વી દેખાવને કારણે, તેમને ગૌરીના નામથી પણ ઓળખાય છે. સ્કંદમાતાનું દરેક સ્વરૂપ તેમના અનંત પ્રેમ, શક્તિ અને કરુણાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને તેમની પૂજા ભક્તોને સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ આપે છે.
સ્કંદમાતાનું દિવ્ય સ્વરૂપ
સ્કંદમાતાનું સ્વરૂપ પ્રેમ અને શક્તિનો અદ્ભુત સંગમ છે. સ્કંદમાતા ચાર હાથ અને ત્રણ આંખોવાળી દેવી છે, જે સિંહ પર સવારી કરે છે, જે તેમની હિંમત અને શક્તિનું પ્રતીક છે. તેમનો એક હાથ હંમેશા અભય મુદ્રામાં હોય છે, જે દર્શાવે છે કે તે તેમના ભક્તોને દરેક ભય અને સંકટથી રક્ષણ પૂરું પાડે છે. તેમના બીજા હાથમાં તેઓ તેમના પુત્ર સ્કંદ (ભગવાન કાર્તિકેય) નું બાળ સ્વરૂપ તેના ખોળામાં ધરાવે છે, જે તેના સ્નેહ અને માતૃત્વનું પ્રતીક છે.
અન્ય બે હાથમાં તેઓ કમળના ફૂલો પકડ્યા છે, જે શાંતિ, શુદ્ધતા અને આધ્યાત્મિક જાગૃતિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. સ્કંદમાતાનો રંગ ગોરો છે, જે તેમની નમ્રતા અને દિવ્યતા દર્શાવે છે. ઘણી વખત તેમને કમળના ચરણ પર બેઠેલી બતાવવામાં આવે છે, તેથી તેમને પદ્માસની પણ કહેવામાં આવે છે.
સ્કંદમાતા અને કાર્તિકેયની મહાન કથા: રાક્ષસ તારકાસુરનો અંત
દંતકથા અનુસાર, એક સમયે તારકાસુર નામના ભયંકર રાક્ષસનો આતંક સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં ફેલાયો હતો. તેની શક્તિ એટલી મહાન હતી કે તેનો નાશ કરી શકે તેવું કોઈ નહોતું. માત્ર ભગવાન શિવના પુત્ર કાર્તિકેય જ તેમની હારનું કારણ બની શકે છે.
આ સ્થિતિમાં માતા પાર્વતીએ સ્કંદમાતાનું રૂપ ધારણ કર્યું અને પોતાના પુત્ર સ્કંદ (કાર્તિકેય)ને યુદ્ધ માટે તૈયાર કરવાનું નક્કી કર્યું. માતાએ તેમને સખત તાલીમ આપી, જેથી તેઓ પોતાની અંદર રહેલી શક્તિને ઓળખી શકે અને રાક્ષસનો સામનો કરી શકે.
આ પ્રશિક્ષણ પછી, કાર્તિકેયે તેમની માતૃશક્તિને આત્મસાત કરી અને આખરે તારકાસુરનો અંત લાવ્યો. આમ, સ્કંદમાતાએ માત્ર તેમના પુત્રને યુદ્ધ માટે જ તૈયાર નથી કર્યો, પરંતુ રાક્ષસના આતંકનો અંત કરીને બ્રહ્માંડમાં શાંતિની સ્થાપના કરી.
સ્કંદમાતાનો પ્રિય રંગ
સ્કંદમાતાને પીળો રંગ ખૂબ જ પ્રિય છે. તેમની પૂજામાં ખાસ કરીને પીળા ફળો, પીળી મીઠાઈઓ અને અન્ય પીળી વસ્તુઓ ચઢાવવામાં આવે છે.
સ્કંદમાતાનો પ્રિય પ્રસાદ
સ્કંદમાતાને ખાસ કરીને પીળા રંગની વસ્તુઓ પસંદ છે, તેથી તેમના પ્રસાદમાં પીળા ફળો અને મીઠાઈઓનો સમાવેશ કરવો શુભ માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને તમે માતા માટે કેસરની ખીર બનાવી શકો છો.
સ્કંદમાતાની ઉપાસના માટે શક્તિશાળી મંત્રો
ૐ દેવી સ્કંદમાતાયૈ નમઃ
યા દેવી સર્વભૂતેષુ માં સ્કંદમાતા રૂપેણ સંસ્થિતા।
નમસ્તસ્યૈ નમસ્તસ્યૈ નમસ્તસ્યૈ નમો નમઃ॥
