“વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા” ભગવાન વિઠોબા (પંઢરપુરના શ્રી વિઠ્ઠલ)ની ભક્તિને સમર્પિત એક અત્યંત લોકપ્રિય ગુજરાતી ભજન છે. આ ભજન ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં ખૂબ જ પ્રિય છે અને ખાસ કરીને ભજનસભાઓ, સત્સંગો અને કીર્તનમાં ગવાય છે.
ભગવાન વિઠ્ઠલ, જેને વિઠોબા અથવા પાંડુરંગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, ભગવાન વિષ્ણુના અવતાર શ્રી કૃષ્ણની અભિવ્યક્તિ તરીકે માનવામાં આવે છે. તેમને કાળી ચામડીવાળા યુવાન પુરુષ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે, જે ઈંટ પર ઊભા રહીને બંને હાથ કમર પર મૂકે છે અને ઘણીવાર તેમની પત્ની રુક્મિણી સાથે દેખાય છે. આ ભજન દ્વારા ભક્તો તેમના નામનો જપ કરે છે, હૃદયમાં પ્રેમ અને શ્રદ્ધા પેદા કરે છે અને આધ્યાત્મિક આનંદનો અનુભવ કરે છે.
આ ભજન સંત પરંપરા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે અને ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્રના વારકરી સંપ્રદાયના ભક્તો દ્વારા ગવાય છે. સંત તુકારામ, સંત નામદેવ અને સંત જ્ઞાનેશ્વર જેવા મહાન સંતોએ પોતાના અભંગો અને કીર્તન દ્વારા ભગવાન વિઠ્ઠલની ભક્તિને જનસામાન્ય સુધી પહોંચાડી. “વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા” પણ આ ભક્તિમાર્ગનું સુંદર ઉદાહરણ છે, જે ભગવાન વિઠ્ઠલ પ્રત્યેના અઢળક પ્રેમ અને અડગ શ્રદ્ધાને વ્યક્ત કરે છે.
ગુજરાતમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને દિવ્ય પ્રેમ અને ભક્તિના પ્રતિક તરીકે વિશેષ રીતે પૂજવામાં આવે છે, અને શ્રી વિઠ્ઠલને શ્રીકૃષ્ણના જ એક દિવ્ય સ્વરૂપ તરીકે માનવામાં આવે છે. આ ભજનમાં “હરિ ૐ વિઠ્ઠલા” નો જાપ ભક્તોને આધ્યાત્મિક શાંતિ આપે છે અને તેમના હૃદયને દિવ્ય આનંદથી ભરી દે છે.
મહારાષ્ટ્રમાં પંઢરપુરની વારી યાત્રા દરમિયાન લાખો વારકરી ભક્તો પંઢરપુર તરફ આગળ વધતાં “વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા” નો સતત જાપ કરે છે. જ્યારે ગુજરાતમાં આ ભજન ગરબા, સત્સંગો અને મંદિરોમાં અત્યંત શ્રદ્ધા સાથે ગવાય છે. વાર્ષિક ઉત્સવો અને ખાસ કરીને એકાદશીના દિવસે ભક્તો ભગવાન વિઠ્ઠલના આશીર્વાદ મેળવવા માટે આ ભજન ગાય છે.
ચાલો, આ મધુર ભજનની લયમાં લીન થઈ જઈએ અને ભગવાન વિઠ્ઠલના દિવ્ય પ્રેમ અને કૃપાનો અનુભવ કરીએ.
પૌરાણિક કથા
પુંડલિકની કથા – કેવી રીતે ભગવાન વિઠ્ઠલ પંઢરપુર આવ્યા
છઠ્ઠી સદીમાં મહારાષ્ટ્રના પંઢરપુરમાં પુંડલિક નામના એક ભક્તનો જન્મ થયો હતો. પુંડલિક પોતાના માતાપિતા અને પોતાના ઈષ્ટદેવ શ્રી કૃષ્ણ માટે ખૂબ ભાવ ધરાવતા હતા. તેઓ સરળ, ભક્તિભર્યા અને મીઠા સ્વભાવના વ્યક્તિ હતા.
એક દિવસ ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ પોતાની પત્ની રુક્મિણી સાથે પુંડલિકના દર્શન માટે પૃથ્વી પર આવ્યા. પુંડલિક પિતાજીના સેવામાં વ્યસ્ત હતા અને તેમણે ભગવાનને કહ્યું, “હે નાથ! હું હાલમાં મારા પિતાજીના સેવામાં વ્યસ્ત છું. કૃપા કરીને આ ઈંટ પર ઊભા રહીને થોડી પ્રતીક્ષા કરો.”
ભક્તની આજ્ઞાનું પાલન કરતાં ભગવાન કૃષ્ણે બંને હાથ કમર પર મૂકી, ઈંટ પર ઊભા રહ્યા અને રુક્મિણી પણ ઈંટ પર ઊભી રહી, રાહ જોઈ.
જ્યારે પુંડલિકે માતાપિતાની સેવા પૂરી કરી અને પાછળ વળીને જોયું, ત્યારે તેમને જણાયું કે ભગવાન મૂર્તિ સ્વરૂપમાં પ્રતિષ્ઠિત થઈ ગયા છે. ત્યારથી તેમને વિઠ્ઠલ તરીકે પૂજવામાં આવે છે.
સંત નામદેવ અને વિઠ્ઠલ વચ્ચે દૂધની ઘટના
એક દિવસ સંત નામદેવના માતાપિતા કામ માટે બીજા ગામ ગયા. તેમણે નામદેવને કહ્યું કે, ઘરમાં રહીને સૌપ્રથમ વિઠ્ઠલ ભગવાનને દુધનો ભોગ લગાવ, ત્યારબાદ જ પોતાનું ભોજન કરજે. જો તેમ ન કર્યું તો ભગવાન રોષિત થઈ જશે.
નામદેવ દરરોજ સ્નાન કરીને, સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરીને દુધ ભરેલું કટોરો મૂર્તિની સામે રાખતો અને ભક્તિપૂર્વક પ્રાર્થના કરતો, “હે વિઠ્ઠલ! કૃપા કરીને આ દુધ પી લો.” ત્રણ દિવસ સુધી ભગવાને દુધ ન પીતા. નામદેવ પણ ભૂખ્યો રહી, આ જાણ્યા વિના કે માતાપિતા થોડા સમય પછી દુધ અન્ય દુધમાં ભેળવી દેતા.
ચોથા દિવસે, તકલીફમાં, નામદેવે દુધ ગરમ કરીને મૂર્તિની સામે રાખ્યું અને પડી ગયો. તે સમયે ભગવાનના હાથ આગળ વધ્યા, કટોરો ઉઠાવીને તમામ દુધ પી લીધું. નામદેવ આનંદિત થયો અને પછી પોતાનું ભોજન લીધું. ત્યારબાદ વિઠ્ઠલ દરરોજ દુધ પીવા લાગ્યા.
જ્યારે માતાપિતા ઘરે આવ્યા, ત્યારે તેમણે પૂછ્યું કે શું ભગવાને દુધ પીધું? નામદેવે સત્ય કહી દીધું અને માતાપિતા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. તેમણે કહ્યું, “કાલે, અમારા સામે પણ દુધ ભોગ લગાવજે.”
પંઢરપુરનું વિઠોબા મંદિર – શ્રી વિઠ્ઠલ રુક્મિણી મંદિર
વિઠ્ઠલ મંદિર, જેને શ્રી વિઠ્ઠલ રુક્મિણી મંદિર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, મહારાષ્ટ્રના સોલાપુર જિલ્લામાં આવેલ પંઢરપુર શહેરમાં સ્થિત એક મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક હિંદુ મંદિર છે. આ મંદિર ભગવાન વિઠ્ઠલ (ભગવાન વિષ્ણુનું સ્વરૂપ) અને તેમની પત્ની રુક્મિણીને સમર્પિત છે.
આ મંદિર મહારાષ્ટ્રના સૌથી વધુ ભક્તિપ્રેમી લોકો આવતા મંદિરોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અહીં આવતા ભક્ત પવિત્ર ભીમા નદીમાં સ્નાન કરીને પોતાની ભક્તિ અને શ્રદ્ધા દર્શાવે છે.
ભજનના લાભ
ભગવાન વિઠ્ઠલનું નામ જપવાથી હૃદયમાં શાંતિ અને આનંદનો અનુભવ થાય છે. આ ભજન ભક્તોમાં સાચી ભક્તિ અને શ્રદ્ધા ઉત્પન્ન કરે છે. માનસિક તણાવ ઘટે છે અને ભગવાન સાથેનો આત્મીય સંબંધ ગાઢ થાય છે.
લિરિક્સ – વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા
વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
કોણે કોણે દિઠેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ…
ગોકુળ માં આવેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
નંદબાબા એ દિઠેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ…
મથુરા માં આવેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
વાસુદેવે દિઠેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ…
મેવાડ માં આવેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
મીરાબાઈએ દિઠેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ…
જૂનાગઢમાં આવેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
નરસિંહ મહેતાએ દિઠેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ…
પોરબંદર માં આવેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
સુદામાએ દિઠેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ…
વિરપુર માં આવેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
જલારામે દિઠેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ…
પંઢરપુરમાં આવેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
પુંડરિકે દિઠેલા પાંડુરંગા વિઠ્ઠલા (ર)
વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ…
ડાકોર ગામમાં આવેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
ભક્તોએ સહુ દિઠેલા હરિ ૐ વિઠ્ઠલા (ર)
વિઠ્ઠલ વિઠ્ઠલ…
