શિવ મહિમ્ન સ્તોત્ર ભગવાન શિવની અદભૂત, અલૌકિક અને અપરિમિત મહિમાનું વર્ણન કરતું એક પવિત્ર સ્તોત્ર છે. ગંધર્વરાજ પુષ્પદંતે તેને ભગવાન શિવ પ્રત્યેની ગાઢ શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી રચ્યું હતું. આ સ્તોત્ર માત્ર શિવજીને પ્રિય જ નથી પરંતુ ભક્તો માટે મોક્ષનો માર્ગ માનવામાં આવે છે.
43 શ્લોકો ધરાવતું આ અદ્ભુત સ્તોત્ર શિવ પુરાણનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ ગણાય છે. માન્યતા છે કે જે ભક્ત તેને ભક્તિપૂર્વક પાઠ કરે છે, તેના તમામ પાપ નાશ પામે છે અને તેને ભગવાન શિવની દિવ્ય કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. આ સ્તોત્ર પાપનો નાશ કરનાર અને શિવભક્તો દ્વારા અત્યંત પ્રિય ગણાય છે.
આ સ્તોત્રને સ્વયં ભગવાન શિવનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. આ લેખમાં તમે શિવ મહિમ્ન સ્તોત્રની પૌરાણિક ઉત્પત્તિ અને ભક્તો માટે તેના આધ્યાત્મિક મહત્ત્વને સરળ ભાષામાં જાણશો.
શિવ મહિમ્ન સ્તોત્રની રચના કોણે કરી?
ભગવાન શિવને પ્રસન્ન કરવા માટે ઘણા સ્તોત્રો અને પ્રાર્થનાઓ પ્રચલિત છે. શિવતાંડવ સ્તોત્ર, જે રાવણની ભક્તિનું ઉદાહરણ છે, તે વ્યાપકપણે જાણીતું છે. પરંતુ શિવ મહિમ્ન સ્તોત્રની કથા અને મહત્ત્વ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે. આ અદભૂત સ્તોત્રની રચના ગંધર્વરાજ પુષ્પદંતે કરી હતી, અને આ માત્ર શિવની મહિમાનું ગાન જ નથી, પણ તેમાં ભક્તિ, પ્રાયશ્ચિત અને શિવની સહજ સાદગીનું પણ ઊંડું વર્ણન છે.
પુષ્પદંત નામના એક ગંધર્વ, જે તેમના ગાયન અને કાવ્ય માટે પ્રખ્યાત હતા, તેમણે શિવની અનંત મહિમાને આ છંદોમાં સમેટી. આ રચના તેમણે ત્યારે કરી જ્યારે તેમને પોતાની ભૂલની અનુભૂતિ થઈ. પોતાના પ્રાયશ્ચિત સ્વરૂપે, તેમણે ભગવાન શિવની સ્તુતિમાં આ સ્તોત્ર લખ્યું. સંસ્કૃતમાં રચિત આ સ્તોત્રમાં કુલ ૪૩ શ્લોકો છે, જેમાં માત્ર શિવના દેવાધિદેવ સ્વરૂપનું જ નહીં, પણ તેમની કરુણા, સરળતા અને ભક્તો પ્રત્યેના અટૂટ વિશ્વાસનું પણ દર્શન કરાવ્યું છે.
આ સ્તોત્ર પ્રાચીન ભારતીય ધર્મગ્રંથ “શિવ પુરાણ” નો પણ એક ભાગ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ સ્તોત્રના પાઠથી ભક્તના જીવનમાં સુખ-શાંતિ તો આવે જ છે, પણ શિવની અસીમ કૃપા પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
પુષ્પદંતે શિવમહિમ્ન સ્તોત્રની રચના કેવી રીતે કરી?
પુષ્પદંત, જે ગંધર્વ હતા, તેઓ ઈન્દ્રલોકની સભામાં બેસીને દિવ્ય સંગીત, ભજન અને કીર્તનમાં લીન રહેતા હતા. તેમની મધુર વાણી અને સૂરોથી આખી સભા જીવંત થઈ ઉઠતી હતી. પરંતુ એક દિવસ તેમના મનમાં વિચાર આવ્યો કે સ્વર્ગલોકની બહાર નીકળીને પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરવું જોઈએ અને ત્યાંની સુંદરતા અને ભક્તિનો અનુભવ કરવો જોઈએ.
ગંધર્વ હોવાના કારણે પુષ્પદંતને અદૃશ્ય રહેવાનું વરદાન પ્રાપ્ત હતું. તેમની ઉપસ્થિતિ કોઈને દેખાતી ન હતી, ન તેમની વાણી સંભળાતી અને ન તો તેમના કાર્યોનો કોઈ ખ્યાલ આવી શકતો હતો. આ વરદાન સાથે, તેઓ પૃથ્વી પર આવ્યા. તેમનું મન શિવભક્તિમાં લીન રહેતું અને તેઓ ભગવાન શંકરની આરાધના, સ્મરણ અને ભજનમાં તત્પર રહેતા.
પૃથ્વી પર આવતાં જ, પુષ્પદંતે એક માટીના શિવલિંગની સ્થાપના કરી અને દરરોજ ફૂલ-બિલ્વપત્રોથી તેની પૂજા કરવા લાગ્યા. તે સમયના પ્રખ્યાત અને ધર્મપરાયણ રાજા ચિત્રરથ, ભગવાન શિવના અનન્ય ભક્ત હતા. તેમની દિનચર્યા શિવપૂજનથી શરૂ થતી હતી, જેના માટે તેમને દરરોજ તાજાં અને સુગંધિત ફૂલોની જરૂર પડતી.
પુજા માટે સરળતા રહે, તે માટે રાજાએ એક સુંદર ઉદ્યાન બનાવ્યું હતું, જેમાં મોગરો, ચમેલી, ચંપા, કમળ, કૃષ્ણકમળ અને ગલગોટા જેવા રંગબિરંગી અને સુગંધિત ફૂલો ખીલતા હતા. સાથે જ, હજારો બિલ્વ વૃક્ષો પણ વાવ્યા હતા, કેમ કે બિલ્વપત્ર શિવપૂજન માટે અતિપ્રિય માનવામાં આવે છે. રાજા ચિત્રરથ દરરોજ આ ઉદ્યાનમાંથી તાજાં ફૂલો એકત્ર કરાવતા અને શ્રદ્ધાપૂર્વક શિવલિંગ પર અર્પિત કરતા.
એક દિવસ પુષ્પદંત પોતાના ભ્રમણ દરમિયાન રાજા ચિત્રરથના આ સુંદર ઉદ્યાનમાં આવ્યા. ઉદ્યાનની અદ્ભુત શોભા અને તેમાં ખીલા રંગબિરંગી ફૂલોને જોઈને તેઓ મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા. પુષ્પદંતે વિચાર્યું, “આવા સુંદર ફૂલો ફક્ત જોવા માટે જ ન હોવા જોઈએ, પણ શિવપૂજન જેવા પવિત્ર કાર્યમાં સમર્પિત થવા જોઈએ.”
આ વિચાર સાથે, બીજા દિવસે સવારે, પુષ્પદંત એ ઉદ્યાનમાં ગયા. રાજાની પરવાનગી લીધા વિના, તેઓ અદૃશ્ય રહીને ફૂલો તોડવા લાગ્યા અને શિવલિંગ પર અર્પિત કરતા રહ્યા. આ સિલસિલો કેટલાય દિવસો સુધી ચાલતો રહ્યો. તેમના મનમાં કોઈ સ્વાર્થ ન હતો, માત્ર એક જ લક્ષ્ય હતું—આ દિવ્ય ફૂલો ભગવાન શિવને અર્પિત કરવાનું. તેમને આનો ખ્યાલ ન રહ્યો કે આ કામ રાજા ચિત્રરથના ઉદ્યાનના નિયમોનો ભંગ કરી શકે છે. તેઓ તો માત્ર ભક્તિમાં લીન હતા અને માનતા કે શિવપૂજન માટે આ ફૂલોનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
થોડા દિવસો બાદ, જ્યારે રાજા ચિત્રરથ પોતાની શિવપૂજા માટે ઉદ્યાનમાં ગયા, ત્યારે તેમણે જોયું કે તેમના આરાધ્ય દેવ માટેના પ્રિય ફૂલો ગાયબ છે. રાજાએ પહેલે તો તેને ઈશ્વરની ઈચ્છા સમજીને અવગણ્યા, પરંતુ જ્યારે આવું વારંવાર થવા લાગ્યું, તો તેઓ ચિંતિત થયા. તેમણે ઘણા પ્રયાસો કર્યા કે જાણવા મળે કે કોણ તેમના પૂજાના ફૂલો ચોરી રહ્યું છે, પણ હંમેશા નિષ્ફળ રહ્યા. હકીકતમાં, પુષ્પદંત પોતાની દિવ્ય શક્તિઓના કારણે અદૃશ્ય રહેતા હતા.
અંતમાં, રાજાએ એક ઉપાય શોધ્યો. તેમણે શિવલિંગ પર ચઢાવવામાં આવેલા પવિત્ર બિલ્વપત્ર અને ફૂલોને પોતાના બગીચાના મુખ્ય દરવાજા અને રસ્તાઓ પર પાથરી દીધા. પુષ્પદંત, આ યોજનાથી અજાણ, જ્યારે ફૂલો લેવા આવ્યા, ત્યારે તેમના પગ તે પવિત્ર બિલ્વપત્રો પર પડ્યા. જેમ જ તેમણે તે પર પગ મૂક્યો, તેમની દિવ્ય અદૃશ્યતા શક્તિ સમાપ્ત થઈ ગઈ.
પુષ્પદંતને સમજાયું કે તેમણે અજાણમાં મોટી ભૂલ કરી છે. તેઓ સમજી ગયા કે તેમણે ભગવાન શિવની પૂજા માટે અન્યની સંપત્તિનો ઉપયોગ કરીને ખોટું કર્યું છે. રાજા ચિત્રરથએ તેમને પકડીને સભામાં લઈ ગયા. જ્યારે પુષ્પદંતે પોતાની ઓળખ આપી, તેમણે ઈમાનદારીથી પોતાની ભૂલ સ્વીકારી અને કહ્યું, “મેં માત્ર ભગવાન શિવની પૂજા માટે આ કર્યું, પરંતુ હું સમજી શક્યો નહીં કે મારી આ પૂજા યોગ્ય નહોતી.”
તેમણે ઊંડા પસ્તાવા સાથે ભગવાન શિવને ક્ષમા માંગી, ત્યાં જ એક શિવલિંગની સ્થાપના કરી અને વિધિવત પૂજા કરી અને ભગવાન શિવની ઉપાસનામાં ધ્યાનમગ્ન થઈને હૃદયથી પ્રાર્થના કરી. આ પ્રાર્થના દરમિયાન તેમણે દિવ્ય શ્લોકોની રચના કરી, જેમાં ભગવાન શિવની મહિમા અને તેમની કૃપાનું વર્ણન હતું. આ શ્લોકોમાં પુષ્પદંતનો પસ્તાવો, શ્રદ્ધા અને ભક્તિ ઝળકી રહી હતી.
ભગવાન શિવ, પુષ્પદંતની આ આત્માથી નીકળેલી પ્રાર્થનાથી અત્યંત પ્રસન્ન થયા. તેમણે માત્ર પુષ્પદંતને ક્ષમા જ ન કરી, પરંતુ તેમની ગુમાવેલી શક્તિઓ પણ તેમને પરત આપી. ભગવાન શિવ, પુષ્પદંતને બોલ્યા, “હે ગંધર્વ, તમે જે શ્લોક સંહિતાથી મારી સ્તુતિ કરી છે, તે મને અત્યંત પ્રિય છે. આ શ્લોક સંહિતા યુગો-યુગો સુધી ‘શ્રી શિવમહિમ્ન સ્તોત્ર’ તરીકે પ્રચલિત થશે અને તેને ગાનાર કે વાંચનાર દરેક ભક્ત મારી કૃપાનો પાત્ર બનશે.”
મહાદેવ આગળ બોલ્યા, “તમારા દ્વારા સ્થાપિત આ શિવલિંગ, જેને આજથી ‘પુષ્પદંતેશ્વર શિવલિંગ’ તરીકે ઓળખવામાં આવશે, તમામ પ્રાણીઓ માટે સુખ, શાંતિ અને મોક્ષનો સ્ત્રોત બનશે. જે પણ તેની શ્રદ્ધાથી આરાધના કરશે અથવા માત્ર દર્શન કરશે, તેના જીવનના બધા કષ્ટો દૂર થઈ જશે. અને જે ભક્ત આ સ્તોત્રનો પાઠ કરશે, તે અસીમ પુણ્યનો અધિકારી બનશે અને મારી કૃપાથી કૃતાર્થ થશે.”
